महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक समाधान

इयत्ता आठवी – मराठी

पाठ ११ : जीवन गाणे

शब्दार्थ :

मंजुळ – गोड
ठाव (ठाऊक) नसणे – माहीत नसणे
बुलंद – मजबूत, भक्कम
हौसले – निर्धार, ठाम विश्वास
घाव सोसणे – दु:ख सहन करणे

स्वाध्याय

प्र. १. आकृत्या पूर्ण करा.

(अ) उत्तर:

(आ) उत्तर:

प्र. २. कवितेच्या आधारे खालील तक्ता पूर्ण करा.

कवीला जगणे शिकवणारे घटक	या घटकांपासून कवी काय शिकले
(अ) चंद्र, चांदणे	जगणे
(आ) पणती	जळणे
(इ) नदी	वाहत राहणे (सातत्याने जगणे)
(ई) पक्षी	सोसणे, माया
(उ) सागर, वृक्ष	अथांगता, स्थितप्रज्ञता

प्र. ३. स्वमत

(अ) ‘बिनभिंतीची शाळा, लाखो इथले गुरु’, हा विचार तुमच्या शब्दांत स्पष्ट करा.

उत्तर : ‘बिनभिंतीची शाळा’ म्हणजे विशाल आणि अफाट पसरलेला निसर्ग होय. निसर्गातील प्रत्येक घटक आपल्याला काही ना काही शिकवण देतो.

सूर्य आपल्याला शिस्त आणि इतरांना प्रकाश देण्याचा संदेश देतो.
चंद्र-चांदणे शीतलता आणि शांतता शिकवतात.
डोंगर संकटातही ठाम राहण्याची शिकवण देतात.
नदी सातत्य आणि प्रवाहीपणा शिकवते.
झाडे परोपकार व सहनशीलता शिकवतात.

अशा प्रकारे निसर्ग ही भिंती नसलेली शाळा आहे आणि त्यातील असंख्य घटक आपले गुरु आहेत.

(आ) ‘दुसऱ्यासाठी घाव सोसणे’, या ओळीतील तुम्हांला कळलेला अर्थ लिहा.

उत्तर : जीवन गाणे’ या कवितेत कवींनी निसर्गातून मिळणारी शिकवण सांगितली आहे.

झाड स्वतः उन्हात, वाऱ्यात आणि पावसात उभे राहते. ते अनेक घाव सहन करते; पण माणसांना फळे, फुले, पाने आणि सावली देते.

यातून ‘दुसऱ्यासाठी घाव सोसणे’ म्हणजे स्वतः त्रास सहन करून इतरांसाठी कार्य करणे असा अर्थ स्पष्ट होतो. हा नि:स्वार्थ सेवेचा संदेश आहे.

चर्चा करूया

निसर्गातील कोणत्याही पाच गोष्टींपासून तुम्हांला काय शिकता येईल, याविषयी चर्चा करा.

उत्तर : १) झाडे

झाडे आपल्याला संयम, वाढ आणि परोपकार शिकवतात. लहान बीजापासून मोठे वृक्ष होण्यासाठी वेळ लागतो. तसेच आपणही संयम ठेवून प्रगती करावी.

२) मधमाश्या

मधमाश्या आपल्याला सहकार्य आणि एकतेचे महत्त्व शिकवतात. त्या एकत्र काम करून पोळे तयार करतात आणि अन्न गोळा करतात.

३) पाणी

पाणी आपल्याला अनुकूलता आणि चिकाटी शिकवते. ते अडथळ्यांभोवती मार्ग काढते आणि सतत पुढे जात राहते.

४) सूर्यफूल

सूर्यफूल आपल्याला सकारात्मकता शिकवते. ते नेहमी सूर्याकडे तोंड करून उभे राहते. आपणही जीवनात सकारात्मक दृष्टीकोन ठेवावा.

५) तारे

तारे आपल्याला विशालतेची जाणीव करून देतात. ते आपल्याला नम्रता आणि आश्चर्याची भावना शिकवतात.